Ryszard Legutko
Tolerancja. Rzecz o surowym państwie, prawie natury, miłości i sumieniu

Rok wydania: 1997

Spis treści

Wstęp

I. RELIGIJNY FANATYZM I WŁADZA POLITYCZNA

Źródła nietolerancji
Tolerancjoniści i antytolerancjoniści
Suwerenność władcy a granice tolerancji
Przymus racjonalny
Antytolerancjoniści: paternalizm i tradycjonalizm
Locke: to co polityczne i to co niepolityczne

II. PRAWO NATURALNE I TOLERANCJA

Absolutystyczne roszczenia religii
Dwa typy reguł prawa naturalnego
Empiryzm a surowość prawa natury
Woluntaryzm i racjonalizm
Locke: między woluntaryzmem a racjonalizmem
Tolerancja i poznanie
Podmiot poznający, podmiot polityczny

III. MIŁOŚĆ CHRZEŚCIJAŃSKA I TOLERANCJA

Probierz prawdziwego Kościoła
Miłość w świętych tekstach chrześcijaństwa
Miłość a porządek polityczny: pokusa pierwsza
Miłość a porządek polityczny: pokusa druga
Miłość przeciw nietolerancji: argument ad hominem
Wolter i nowe ujęcie tolerancji
Tolerancja przeciw chrześcijaństwu
Tolerancja a nowy porządek

IV. NIETYKALNOŚĆ SUMIENIA I WOLNOŚĆ ŻYCIA WEWNĘTRZNEGO

Sceptycyzm i subiektywizm
Zgodność z nakazami sumienia
Religijny egalitaryzm i heroizm wiary
Sumienie moralne i sprawy ostateczne
Religijna natura sumienia
Oddzielenie moralności od religii
Dynamika dualizmu
Autorytaryzm i wolność sumienia
Racjonalność przemocy umiarkowanej
Neostoicyzm: przemoc jako przeznaczenie
Heroizm wobec wolności i heroizm wobec przeznaczenie

UWAGI KOŃCOWE

Tolerancja czynna
Szacunek i dezaprobata
Autonomia, pluralizm wartości
Nietolerancja prawdy
Nietolerancja rozumu



Ryszard Legutko - naukowiec, publicysta i polityk, profesor filozofii, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, kawaler Orderu Orła Białego. W latach 80. redagował podziemne czasopismo „Arka”, od 1992 do 2005 r. był prezesem Ośrodka Myśli Politycznej, w latach 2005-2007 wicemarszałkiem Senatu RP, w 2007 r. ministrem edukacji narodowej, od 2007 do 2009 r. sekretarzem stanu w Kancelarii Prezydenta RP, od 2009 do 2024 r. europarlamentarzystą, przewodniczącym Grupy Europejskich Konserwatystów i Reformatorów. Napisał m.in. książki: Esej o duszy polskiej (2008), Triumf człowieka pospolitego (2012), The Demon in Democracy (2016), Antykaczyzm (2013), Sokrates (2013), Filozofia presokratyków. Od Talesa do Demokryta (2020), The Cunning of Freedom (2021), The Way of the Gadfly (2024), Rekapitulacja (2025), Sokrates – filozof konsekwencji (2026). Przekłady jego prac ukazały się w wielu krajach. Przełożył, opatrzył wstępem i komentarzem dialogi Platona: Obrona Sokratesa, Fedon, Kriton i Eutyfron. Jest laureatem licznych nagród, między innymi János Hunyadi Award, Beaconsfield Prize oraz Pretium Sancti Adalberti.